Aşık Ruhsati Hakkında Söyleşi (Sivas’ın Yunus’u da Âşık Ruhsati’dir )

Sivas’ın Yunus’u da Âşık Ruhsati’dir

Ruhsati Anadolu’da yüzlerce aşığa ilham olmuş bir okuldur. Uzun kış gecelerinde ondan öğrenilen dörtlüklerle geceler şenlenir, Ruhsati Babanın gönlü eğiten sözleri ile zaman yudumlanırdı. Hemen hemen nerede bir ozan yetişmişse, mutlak Ruhsati’den etkilendiği bir yönü vardır. Ruhsati bir mekteptir. Kıymeti tam olarak anlaşılmasa da, onun yaktığı ışık daha çok insanı aydınlatacaktır.

Biz bu söyleşiyi Ruhsati sevenlerle yaptık. Kurdukları dernekle, bu büyük insanı tanıtmayı amaçlayan Metin Yıldırım ve Ayhan Darıcı ile Ruhsati Baba üzerine konuştuk. Buyurun efendim…

Daha senden gayrı âşık mı yoktur
Nedir bu telaşın ey deli gönül
Hele düşün devr-i Adem’den beri
Neler gelmiş geçmiş say deli gönül

Günde bir yol duman çöker serime
Elim ermez gidem kisb ü kârime
Kendi bildiğine doğrudur deme
Gel iki adama uy deli gönül

Şu yalan dünyadan ümidini üz
İnanmazsan bak kitaba yüz be yüz
Hanen mezaristan malın bir top bez
Daha doymadıysan doy deli gönül

Baktım iki kişi mezar eşiyor
Gam kasavet geldi boydan aşıyor
Çok yaşayan yüze kadar yaşıyor
Gel de bu rüyayı yoy deli gönül

Bir gün bindirirler ölüm atına
Yarın iletirler Hakk’ın katına
Topraklar susamış adam etine
Hep ağzını açmış hey deli gönül

Mevlâ’m kanat vermiş uçamıyorsun
Bu nefsin elinden kaçamıyorsun
RUHSATÎ dünyadan geçemiyorsun
Topraklar başına vay deli gönül

--Âşık Ruhsati Baba hakkında bilgi verir misiniz?

Aşık Ruhsati 1835 yılında Kangal ilçesine bağlı Deliktaş Köyü’nde doğmuş, hemen hemen ömrünün tamamını Deliktaş’ta geçirmiş ve 1911 yılında doğduğu yerde vefat etmiş bir hak aşığıdır.

Asıl adı Mustafa olan Ruhsati’nin mahlasını Şeyh İbrahim Efendi vermiştir.

Ruhsati mahlasını almadan önce Îcâdi ve Cehdî mahlaslarını kullan-

mıştır. Ancak bu mahlaslarla yazdığı şiirler kaybolmuştur. Yakın aralıklarla anne ve babasının ölümleri üzerine 12 yaşında yetim ve öksüz kalan Ruhsati’nin hayatı çok manidardır. Hep çile çekmiş, yüzü hiç gülmemiştir. Genç yaşlarında Deliktaş ağalarından Ali Ağa’nın yanında azaplık (karın tokluğuna erkek hizmetçilik) yapmış, daha sonraları bir zaman Tecer’de bulunan ve su ile çalışan değirmenlerde suculuk, bir zaman köyünde kiracılık (icarcılık), bir zamanda inşaatlarda bennelik (duvar ustacılığı) yapmıştır. Ömrünün son zamanlarında Deliktaş’ta imamlık yapmıştır. Ruhsati bâdeli bir şairdir. Badeli âşık oluşunu;

“Ben değilim hak söyletir dilimi,

Bade içtim kimse bilmez halimi.”

Dizelerinden anlayabiliyoruz. Ruhsati Baba şiirlerini irticali olarak söyleyen fakat saz çalmayan bir âşıktır.

“Ne çöğürüm, ne kavalım, ne sazım,

Ne bir hakka yarar vardır niyazım.”

Dizelerinden saz çalmadığını biliyoruz. Ruhsati Baba fiziki olarak uzun boylu, beli bükük, çil yüzlü, çakır gözlü ve sarı sakallı bir pir-i fanidir. Zamanının Yunus Emre’si ya da Mevlana-

sıdır. Fakat yaşadığı zamanda kıymeti bilinmemiş, ona gerekli değer verilmemiştir. Bu durumu şu dizelerindeki serzenişlerinden anlayabiliriz.

“Abdal oldum terkeyledim şalımı,

Kaba yel esti de kırdı dalımı,

Sağlığımda soran yoktur halımı,

Bari Ruhsat öldü de mi demezler.”

Karakter itibariyle de ideal bir insan vasıflarına sahip olan Ruhsati, basiret, kanaat ve izan sahibi bir insandır. Aynı zamanda Nakşi Bendi tarikatına mensup bir derviştir.

Ruhsati Baba dört evlilik yapmış, bu evliliklerden yirmi üç çocuğu dünyaya gelmiştir. Çocuklarından Molla Ali (Aşık Minhâcı), babası gibi çok değerli bir aşıktır.Babası gibi onunda şiirlerinin bir çoğu kaybolmuş, yaşadığı dönemde kadir kıymet bulamamıştır. Sahip çıkılmadığından dolayı Minhacı’nın da bazı şiirleri, şu an mevcut, tanınmış ses sanatçıları ve âşıklar tarafından ufak tefek değişiklikler yapılarak çalınmış ve kendi eserleriymiş gibi bestelenmiştir. Minhacı ile Ağgelin’in hikâyeleri dinleyenlerin yüreklerini parçalamaktadır.

Bu hikâye sinema ya da dizi yapılabilecek bir içeriğe sahiptir. Neden böyle bir çalışma yapılmamıştır şimdiye kadar anlamış değilim.

--Ruhsati’nin Sivas ve ülkemiz kültürü açısından önemi nedir?

Ruhsati Baba âşıklık geleneğinin bir hocasıdır. Çıraklar yetiştirmiştir.

Bilindiği gibi aşıklık geleneğinde sekiz kol bulunmaktadır. Ruhsati Kolu

Şenlik Kolu’ndan sonra en güçlü koldur. Bu bakımdan Ruhsati önemli bir yere sahiptir. Ömrü boyunca hep çileler çektiği halde hiçbir zaman isyankâr olmamıştır. Rabbine hep şükretmiştir. Şiirlerinde hep ilahi aşkı, Allah ve Peygamber sevgisini işlemiş ve bu sevgiyi öğütlemiştir.

Şiirlerinin mihverini halk kültürü ve kendi intibaları oluşturur. Bir çok aşıkta rastladığımız gibi Ruhsati şiirlerinde başta aşk, tabiat, gurbet, nasihat, taşlama ve tenkit, mistik düşünce ve fanilik başta olmak üzere dert, şikayet ve dilek gibi konular layıkıyla işlenmiştir. Bu bakımdan âşıklık geleneğinde Ruhsati kültürümüzün vazgeçilmezlerindendir. Herkesin bildiği gibi Sivas, yiğitlerin harmanı, âşıkların ve ozanların otağıdır. Ruhsati Baba bu toprakların yetiştirdiği fakat kadrinin kıymetinin bilinmediği bir Allah dostudur. Allah ve peygamber sevgisini işleyen, birlik ve beraberlik çağrıları yapan, ilim öğrenmeyi nasihat eden, sevgi ve saygıyı şiar edinmiş bir insanın kültür zelzeleleri yaşadığımız zamanımızda ülkemiz ve Sivas’ımız için vazgeçilmez büyük bir değer olması gerektiği düşüncesindeyim.

--Siz Ruhsati’nin daha iyi tanıtılması için dernek kurdunuz. Ne gibi faaliyetler yapıyorsunuz?

2009 Haziran ayında kurulmuş, yeni bir derneğiz. Amacımız Türk

Kültürüne hizmet etmek. Ruhsatı Baba’yı tanıtmak, onu eserlerinde şiirlerinde yaşatmak. Maddi imkansızlıklar nedeniyle geçen sene 0’nu doğduğu köyde anamadık. Evini ve mezarını yaptıramadık. Şu ana kadar derneğimizde şiir dinletileri ve kültür sohbetleri düzenleyerek

Ruhsati’yi tanıtmaya ve anlatmaya çalıştık. Yerel anlamda televizyon programları düzenleyerek Ruhsati Baba’yı andık. Bu gibi çalışmalarımıza inşallah devam edeceğiz.

--Derneğinizin ileriki yıllardaki hedefleri nelerdir?

Bu sorunuza cevap vermeden önce Ruhsati Baba’nın eserlerini derleyip toparlayan, tâ Amerikalardan Ruhsati şiirleri bulup kitaplaştıran Cumhuriyet Üniversitesi öğretim görevlisi Doç. Dr. Sayın Doğan Kaya hocamıza teşekkür etmeyi bir borç biliyorum. Derneğimizin ileriki yıllardaki hedeflerine gelince; Tabidir ki bizler yüce Türk Milleti’nin hizmetkarlarıyız. Türk kültürünü ve töresini, geleneğini ve göreneğini yaşatmak için varız. Devraldığımız mirası bizden sonraki nesillerimize en iyi bir şekilde taşımak için hadimlik yapacağız. Elimiz-

den geldiği ölçüde, gücümüzün yettiği nisbette Ruhsati Baba’yı yaşatma gayretinde olacağız. Öncelikle mezarını yaptırmayı planlıyoruz.

Evini, O’na yakışır bir hale getirip Ruhsati Baba Müzesi yapmakta düşüncelerimiz arasında. Her yıl O’nu mutlaka doğduğu köyde anacağız. Derneğimizin bünyesinde ya da uygun salonlarda şiir dinletileri ve konferanslar düzenleyeceğiz. Ancak; sizlerde takdir edersiniz ki bu saydığımız işlerin bir ayağını da maddiyat oluşturuyor. Devletimizden, Kültür Bakanlığımızdan, Valiliğimizden ve Belediyemizden gerekli desteği bulabilirsek hedeflerimize daha çabuk ulaşırız diye düşünüyorum. Bizleri maddi ve manevi anlamda şimdiye kadar desteklemeyen köylülerimizi, Sivaslı zenginlerimizi ve Ruhsati’yi seven insanları bizlere yardımcı olmaya davet ediyorum. Son söz olarak Sivas Postası Gazete’sine bu duyarlılığından dolayı çok Teşekkür ediyor, tüm hemşerilerimizi sevgi ve saygıyla selamlıyorum.

Sivas Postası